Četvrtak, 29. mart 2018. u 19:00 sati

autor izložbe i kataloga Biljana Ostojić, kustos

Učestvuju

Predrag Ejdus
Nada Blam
Geroslav Zarić
i autor.

Izložbom i katalogom Kir Janja na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu, uz prigodan povod – 150 godina od osnivanja Narodnog pozorišta u Beogradu (1868-2018) – Muzej pozorišne umetnosti Srbije pridružiće se obeležavanju značajnog jubileja. Izložba ilustruje život jedne predstave kroz plakate od prve premijere 1870, malobrojne sačuvane fotografije Pere Dobrinovića u ulozi Kir Janje (i fotografije-portrete na platnu svih Kir Janja kao i predstave iz 1931, 1956). Aktuelna pozorišna postavka Kir Janje (1992), omaž je najpopularnijem književnom i pozorišnom liku na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu. Četvrt veka trajanja predstave, kroz fotografije Predraga Ejdusa (u ulozi Kir Janje) i ostalih aktera svedoče o promenama od premijere 1992. do 2017; izložene su i skice scenografija Dušana Ristića i Geroslava Zarića; skice kostima Milice Babić i Bojane Nikitović.
Jovan St. Popović (1806, Vršac-1856, Vršac) pisac Tvrdice ili Kir Janje, rodonačelnik srpske komedije, kreator i nosilac nacionalnog pozorišnog repertoara, nije doživeo profesionalna izvođenja svojih dela na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu. „Jedan od osnovnih kamena temeljaca naše nacionalne kulture“, najpopularnija Sterijina komedija – Kir Janja (1837), najizvođenije je Sterijino delo na repertoaru Narodnog pozorišta u Beogradu (168 predstava od 1870. do 1956).
Prvi Ćir Janja premijerno je izveden 4. februara 1870. Aleksa Savić, u ulozi Ćir Janje, nije dobio pozitivne kritike („savršena pogibija“),a naišao je i na „slabo saučešće publike“.
Od 1883. do dvadesetih godina XX veka, kao najbolji tumači Kir Janje izdvojeni su Pera Dobrinović (1853-1923) i Ilija Stanojević (1879-1932); u glumačkim dostignućima korak ispred, uz drugačiji pristup, ali istu popularnost kod publike. Istovremena, višedecenijska igra dva kultna glumca u ulozi Kir Janje, presedan su u pozorišnoj tradiciji Narodnog pozorišta.
Otvaranje obnovljene, „iz temelja restaurisane“ zgrade posle bombarodanja, bio je povod za jednu okupacionu premijeru 20. juna 1942. u režiji Strahinje Petrovića koji je tumačio i naslovnu ulogu. Ova postavka Kir Janje, treća je najgledanija predstava domaćih pisaca na repertoaru Narodnog pozorišta tokom okupacije (38 izvođenja). I prvi posleratni Kir Janja obnovljen je kao premijera 3. Novembra 1945. (uz neznatne izmene u glumačkoj podeli, iste saradnike).
Moderan pristup u režiji i interpretaciji Kir Janje napravio je Raša Plaović. Prvo kao režiser postavke od 29. maja 1931, potom i u ulozi Kir Janje 28. marta 1956. Novo rediteljsko čitanje predstavljalo je iskorak u odnosu na tradicionalne realističke inscenacije. Uz podeljene reakcije javnosti – podršku inovacijama i hraborsti jednih i kritiku koja nije imala razumevanja za Plaovićev režijski eksperiment.
Premijerom Kir Janje 28. marta 1956. u režiji Branka Gavele i Narodno pozorište pridružilo se obeležavanju stopedesetogodišnjice od rođenja i stogodišnjice od smrti Jovana St. Popovića. Kir Janja je bio Raša Plaović, po prvi put u karakterno-komičnoj ulozi. I ovoga puta reč je o stilizovanoj realističkoj režiji sa elementima inovacije. Sa ovom predstavom Narodno pozorište učestvovalo je na novoosnovanom Sterijinom pozorju.
Premijera od 25. decembra 1992. u režiji Egona Savina, trajanjem od četvrt veka pokazala je koliko je Kir Janja nedostajao na sceni Narodnog pozorišta. Glumačku podelu, sada već istorijsku, činili su: Predrag Ejdus (Kir Janja), Nada Blam (Juca), Tamara Vučković (Katica), Lepomir Ivković (Mišić), Milenko Pavlov (Kir Dima), Mihajlo Viktorović (Petar).
Predrag Ejdus najdugovečniji je Kir Janja u pozorišnoj istoriji (od premijere do decmbra 2017. bio je 235 puta u toj ulozi, koliko je do sada bilo i izvođenja). Uloga Kir Janje „obeležila mu je karijeru i život“ i donelaSterijinu nagradu za glumačko ostvarenje, 1993. Režiser Egon Savin rekao je da Kir Janja odoleva naslagama vremena: „jer je klasično delo čvrste strukture koje u sebi ima ironijski svetonazor… Svima nam je do predstave mnogo stalo, a smatram je jednom od svojih najboljih režija“. Kir Janja nastvalja milenijumski „pozorišni praznik“ u uzajamnoj privrženosti publike i glumaca.
„Nesumnjivo je jedno: Kir Janja – jedan je od najvećih karaktera u našoj dramskoj književnosti i jedna od najvećih uloga u našem pozorištu“; voleli su ga čitaoci u XIX veku, danas ga voli pozorišna publika XXI veka. Ne znamo da li bi Sterija za predstavljanja u Narodnom pozorištu rekao da su „otlična“, ali jedna želja mu se ispunila: „Radovaću se ako delo ovo kadro bude moje ime i u poznije vekove s istim dejstvom, koje sad proizvodi, preneti i zadržati…“.