Ponedeljak, 29. septembar 2014. u 19:00 sati

autor izložbe i kataloga Aleksandra Milošević, viši kustos

Učestvuju

dr Vesna Krčmar, teatrolog
dr Zoran T. Jovanović, teatrolog
i autor.

Odlomke čita

Milan Caci Mihailović, glumac

U Srbiji su u drugoj polovini XIX veka, brzo i s puno improvizacija, nastajala putujuća pozorišta, „pešačke trupe“, „leteći teatri“, „putujuće družine“. Putujući glumci su bili zaljubljenici u pozorišnu umetnost, ponosni, gordi čergari koji su se posvećivali patriotskoj i prosvetiteljskoj ulozi u raznim krajevima zemlje, prikazujući nacionalno književno blago kroz pozorišnu umetnost. Dosta mladih talentovanih glumaca je posle srušenog početničnog zanosa, napuštalo trupe, u mukotrpnom životu gladi, bede i poniženja, slabo plaćeni procentom od celokupnog prihoda, izloženi stalnim putovanjima i životnim izazovima. To je bilo vreme kada je odlazak u putujuća pozorišta značilo biti odmetnik od postojećeg patrijarhalnog života.
Neka od najpoznatijih putujućih pozorišta su vodili Paja Stepić, Laza Popović, Fotije Iličić, Đorđe Peleš, Mihailo Dimić, Mihailo Pešić, Đura Protić, Mihailo Lazić-Stric, Svetislav Dinulović, Nikola-Bata Simić, Milivoje Barbarić, Miloš Hadži-Dinić, Milivoje Stojković, Mihailo-Era Marković, Jevta Dušanović, Mihailo Lazić, Dušan Topalović, Dimitrije Nišlić, Petar Krstonošić, Dušan Životić, Isaije Jokić, Kosta Delini i dr.
Kulturna dešavanja u palankama su oglašavana uzvicima „dolazi pozorište“, rečenicom koja je uzburkavala životarenje i učmalost u manjim sredinama, unosila uzbuđenje i otvarala nove svetove, do tada samo svedene na cirkuse i vašare. Osnovni repertoar putujućih pozorišta je uglavnom preuziman iz repertoara Kraljevskog srpskog narodnog pozorišta u Beogradu. Tako je omogućen dvostruki tok u razmeni profesionalnih i putujućih pozorišta: s jedne, prenos repertoarskih orijentacija, a s druge, uticaj i prenošenje iskustava afirmisanih glumaca iz prestonice. Pošto u to vreme nisu postojale glumačke škole, mnogi članovi profesionalnih pozorišta su započeli karijere u putujućim trupama, koje su smatrane rasadnicima budućih profesionalnih talenata.
Putujuća pozorišta su nastupala u neudobnim salama, najčešće u lokalnim kafanama, uz glasno naručivanje pića i hrane tokom predstava. Bez obzira na uslove, skromni dekor u stvarnosti krčme, kostime i lošu rasvetu, putujuća pozorišta su u igri delovala veoma sugestivno na publiku i njene emocije. Okupljeni oko najsnažnije ličnosti među njima, zarađivali su tek za opstanak, skromnu rekvizitu i dekor. Scenografija, kostimi i tehnička oprema predstavljali su probleme putujućih pozorišta zbog čestih putovanja slabih finansijskih sredstava. Dotrajale i pohabane kulise, često krpljene i premazivane, ipak su važile za ozbiljan kapital putujućih trupa, koji je često bio zalog za neplaćenu sobu, hranu i piće. Siromaštvo je postavljalo uslove više nego zahtevi komada, tako da su se likovi tumačili u onome što je svako ponaosob od glumaca posedovao od garderobe ili, uz srećne okolnosti, pozamljivao ili dobijao na poklon od meštana.
U periodu između dva rata (1918-1941) brojne putujuće družine su prestajale s radom, usled nepovoljnih društveno-političkih i ekonomskih uslova, kao i osnivanja banovinskih pozorišta 1930. koja su im često zabranjivala da nastupaju na njihovim teritorijama. Uz sve uobičajene teškoće, putujuća pozorišta su bila zadužena raznim taksama, zbog čega su igrali predstave sa besplatnim ulazom ili „dobrovoljnim prilogom“, skupljajući na kraju večeri bakšiš.
Putujuća pozorišta u Srbiji su imala veliki prosvetno-kulturni, nacionalni i umetnički značaj u razvoju našeg naroda. Bez obzira na uslove rada, dužinu opstanka, sastave ansambala, repertoare i celokupan umetnički rang, svako putujuće pozorište je odigralo svoju ulogu u malim mestima naše zemlje za budući tok istorije srpskog pozorišta. Ne zaboravljajući njihov značaj, u novije doba im je, na inicijativu dr Milenka Misailovića, teatrologa, odata počast podizanjem spomen-obeležja 1988. Vajar Jovo Petijević je u Skadarliji podigao spomenik besmrtnom putujućem glumcu, koji je ujedno poziv na živu scenu na kojoj bi se stalno podsećalo na začetnike pozorišnog života.